Ở tuổi 71, NSND Hoàng Cúc xuất hiện với vóc dáng gọn gàng, lưng thẳng, tóc búi gọn. Bộ đồ sáng màu, vài món trang sức làm điểm nhấn. Gương mặt trang điểm nhẹ, nước da mịn, ánh mắt nhìn thẳng.
Mái tóc bạc khiến bà nổi bật giữa những sắc màu xung quanh.
Có lẽ bộ tóc trắng như mây cũng phần nào nói lên cách Hoàng Cúc đã sống suốt gần hai thập kỷ sau ung thư: không buông xuôi, nhưng học cách buông những gì không thể giữ. Với cơ thể, bà sống kỷ luật, điều trị và chăm sóc đến cùng; với những mất mát không thể thay đổi, bà học cách để chúng đi qua.
Cách sống ấy dần hình thành sau lần mắc ung thư vú năm 2010, khi Hoàng Cúc từng được bác sĩ nói chỉ còn thọ mạng khoảng 3 năm. Những năm điều trị cũng là lúc bà tìm đến yoga, thiền, kinh Phật; nghe các thiền sư nổi tiếng trong và ngoài nước giảng Pháp. Từ nỗi sợ chết, bà dần học cách nhìn nhẹ hơn vào sinh tử, tiền bạc và cả những thứ đã mất.
Ít ai biết, mái tóc làm nên thương hiệu của Hoàng Cúc bắt đầu từ những ngày bà phải cạo trọc đầu vì hóa trị.
Sau những đợt điều trị ung thư, tóc vừa nhú lên, gặp hóa chất lại rụng sạch. Có thời gian, bà phải nhuộm chân tóc liên tục, đến mức da đầu viêm, sưng đau. Người phụ nữ cả đời thích làm đẹp cuối cùng quyết định dừng che đậy những sợi bạc.
“Tóc bạc nhanh lắm. Đến khi không nhuộm, không còn phải điều trị hoá chất nữa, cứ để nó tự mọc lại thì đẹp vô cùng, xoăn từng lọn và trắng tinh. Tôi nhìn thấy lại thích.”
Hoàng Cúc bỏ hơn 10 triệu đồng để làm xoăn rồi tạo kiểu nhằm nuôi tóc dài – điều trước đó bà chưa từng làm được với tóc đen.
Một dấu vết của bệnh tật, cuối cùng lại trở thành dấu ấn riêng.
Một sáng tinh sương năm 2010, Hoàng Cúc vội vã đi khám vì thấy ngực hơi đau.
Trên phiếu siêu âm xuất hiện những khối u nghi ngờ ung thư. Rồi tờ kết quả sinh thiết được đặt trước mặt bà.
Ung thư vú giai đoạn 3.
Hai chữ “ung thư” khi ấy như một “án tử” treo trên đầu.
“Nhưng tôi chẳng bao giờ tin là mình chỉ còn sống được 3 tháng hay 3 năm. Bây giờ sống được thêm gần 20 năm, tôi đã ‘lãi’ lắm rồi.”
“Tuyệt vọng là món ăn béo bở nuôi bệnh tật”
Những năm điều trị ung thư, Hoàng Cúc cũng từng rất sợ hãi. Nhưng bà tin rằng nếu để nỗi sợ chiếm lấy mình, người bệnh có thể gục xuống trước cả khi cơ thể đầu hàng.
“Tôi biết chắc chắn tuyệt vọng chính là ‘món ăn dinh dưỡng béo bở’ nhất cho bệnh tật. Nó dẫn người ta đến hoang mang cực độ vì sợ chết. Tôi phải lấn nó đi.”
Hoàng Cúc lấn át nỗi sợ ấy bằng cách rất đơn giản: tìm việc để làm. Bà viết sách, làm thơ, kiếm tiền từ kinh doanh bất động sản, ôm cháu, đi chơi. Bà vẫn tái khám, vẫn điều trị, chụp PET-CT đều đặn, nhưng ngoài những thời điểm ấy thì luôn cố gắng sống như một người chưa từng mắc ung thư.
“Tôi cứ tìm việc gì đó để làm, để quên đi, kể cả đi chùa, tìm về tâm linh, rồi mọi chuyện cũng dần lắng xuống vì thời gian, kỳ lạ là, trôi nhanh lắm.”
Nhưng để đi qua những năm tháng ấy, chỉ “quên” thôi chưa đủ.
Có những đợt hóa trị khiến hồng cầu, bạch cầu của bà giảm mạnh. Cơ thể mệt đến mức không muốn thở. Dù được khuyên ăn thịt bò, tôm, cua, ghẹ để bồi bổ, bà vừa ăn đã nôn thốc tháo. Những lúc ấy, NSND Hoàng Cúc phải dùng thuốc hỗ trợ để các chỉ số phục hồi đủ cho đợt hóa trị tiếp theo.
Một mũi. Rồi thêm một mũi… Hoàng Cúc cứ thế đi hết liệu trình.
“Mình phải tự cảm hóa chính mình. Nếu cứ chìm đắm trong bể khổ, chán nản thì chính nỗi khổ trong tâm sẽ tàn phá mình. Giống như người sợ ma, chưa thấy bóng ma đâu nhưng đã tự sợ đến ngất xỉu.”
Song song với điều trị, bà tìm đến yoga, thiền và nghe các thiền sư giảng Pháp. Có những lần, bà ngồi thiền tới 1-2 tiếng, dù khi ấy vừa điều trị xong, cơ thể rất mệt mỏi. Bà nghe các bài giảng của thiền sư Thích Nhất Hạnh, thầy Thích Pháp Hòa và các thiền sư Ấn Độ. Kinh Phật, theo bà, khiến những điều từng rất nặng nề dần trở nên đơn giản hơn.
Từ chỗ phải chống lại nỗi sợ, Hoàng Cúc dần học cách chấp nhận điều giản dị: ai rồi cũng sẽ chết.
“Đến với thế gian hai bàn tay trắng thì khi ra đi cũng chỉ có hai bàn tay trắng, có gì đâu mà phải lo. Cứ sống an yên đi. Lòng mình bớt tham, sân, hận thì nhìn mọi sự sẽ đẹp hơn.”
Cứ như thế,thời gian trôi.
Đến nay là 16 năm kể từ ngày Hoàng Cúc từng được nói rằng quỹ thời gian của mình có thể chỉ còn lại 3 năm.
“Vượt “cửa tử”, tôi học cách tự yêu cơ thể mình”
5h30 sáng ở quê nhà Hưng Yên. Khi khoảng sân vườn bên ngoài còn phủ hơi sương, NSND Hoàng Cúc thức giấc và bắt đầu một ngày mới.
Nhiều năm nay, bà giữ thói quen không bước xuống giường ngay. Vừa tỉnh dậy, bà thực hiện vài động tác nhẹ nhàng như một cách đánh thức cơ thể sau đêm dài.
Rời giường, bà vệ sinh cá nhân, tập thêm một vài động tác rồi tắm, dù trời nóng hay rét buốt. Sau đó là bữa sáng không tinh bột và những cốc nước bà duy trì theo thói quen riêng, luân phiên uống các loại: nước enzyme, nước chanh pha nghệ và mật ong hoặc nước nấm lim xanh.
Suốt nhiều năm, bà duy trì thói quen này bởi sau ca phẫu thuật ung thư vú từng khiến bà phải nạo vét hạch nách, có đôi khi, chỉ cần xách đồ đi chợ hay đẩy xe cho cháu, cánh tay cũng sưng to.
“Ba điều quan trọng nhất là ăn ngủ đúng giờ, tập thể dục buổi sáng kết hợp massage trị liệu và giữ cho mình những thú vui như đọc sách, giải trí.”
Ở tuổi 65, Hoàng Cúc giữ một thời khóa biểu khá kỷ luật.
Buổi trưa, bà ngủ khoảng 30 phút; chiều viết lách, đọc sách, nghe nhạc hoặc xem phim; tối đi bộ 35–45 phút và cố gắng ngủ trước 22h30. Bà hạn chế đồ ngọt, mỡ, thịt đỏ và tinh bột, ăn tối sớm và không ăn thêm sau 18h30.
Nhưng thèm một bát bún hay miếng chocolate, bà vẫn tự cho phép mình thưởng thức.
“Tôi luôn nghĩ: Hãy sống như ngày mai mình sẽ chết, để hôm nay sống hết mình và tử tế nhất.”
Sau gần hai thập kỷ sống cùng ung thư, Hoàng Cúc nói bà gặp và trò chuyện với rất nhiều người bệnh. Có người vừa nhận kết quả đã hoảng loạn, có người tìm mọi cách chữa trị bằng bất cứ giá nào dù phải bán hết những gì đang có, cũng có người hỏi bà một câu rất khó: Nếu hôm nay mới biết mình bị ung thư, sáng mai thức dậy nên làm gì đầu tiên?
Câu trả lời của Hoàng Cúc không phải “hãy lạc quan”. Cũng không phải một phương pháp điều trị cụ thể.
“Việc đầu tiên là phải bình tĩnh trả lời được câu hỏi: Tôi là ai?”
Theo bà, ba chữ ấy trước hết là một cuộc kiểm kê rất thực tế về chính cuộc đời mình: Tôi bao nhiêu tuổi? Đang làm gì? Con cái, gia đình thế nào? Bệnh đang ở giai đoạn nào và bác sĩ chỉ định ra sao?
Câu hỏi quan trọng khác, không dễ chịu nhưng không thể né tránh: Tôi có bao nhiêu tiền để chữa bệnh?
“Phải nhìn thẳng vào tài chính gia đình để suy nghĩ. Nếu gia đình chỉ có một căn nhà, bán nhà đi chữa bệnh thì sau này ở đâu, con cái sống thế nào?”
Hoàng Cúc hiểu sức nặng của câu hỏi ấy.
Những năm điều trị, bà từng trải qua phẫu thuật, hóa trị, xạ trị ở Việt Nam rồi sang Trung Quốc tiếp tục chữa bệnh. Sau này, bà còn thực hiện liệu pháp miễn dịch với chi phí mỗi lần khoảng 180–310 triệu đồng, mỗi năm một lần. Hai năm gần đây, khi sức khỏe ổn định hơn, bà đã dừng liệu pháp này.
Bởi vậy, khi nói về ung thư, nữ nghệ sĩ không né tránh bài toán tiền bạc. Nhưng nhiều tiền, theo bà, cũng không đồng nghĩa chắc chắn chiến thắng bệnh tật.
“Nhiều người bảo ung thư là câu chuyện tiền bạc. Nhưng cũng có nhiều người rất nhiều tiền mà không chữa được.”
Với những người không có điều kiện kinh tế, Hoàng Cúc cho rằng không nên vì thế mà tuyệt vọng. Bà đặt niềm tin vào bệnh viện công lập và bảo hiểm y tế, đồng thời nhấn mạnh mỗi người phải căn cứ vào chẩn đoán, chỉ định của bác sĩ và hoàn cảnh thực tế của mình.
“Phải đối diện thực tế với hoàn cảnh tài chính, độ tuổi và tình trạng bệnh của mình. Sau đó đặt niềm tin vào khoa học, có sự đồng hành của người thân và chọn cho mình con đường phù hợp nhất.”
Nhiều năm sau lần mắc ung thư vú, Hoàng Cúc lại phát hiện ung thư bàng quang. Bà cho rằng căn bệnh có liên quan đến tình trạng viêm bàng quang và thói quen thường xuyên nhịn tiểu trước đây.
Lần này, cuộc đối đầu với ung thư nhẹ nhàng hơn.
Khối u được phẫu thuật và đến nay chưa tái phát. Không còn những đợt hóa trị khiến cơ thể kiệt quệ như lần đầu, Hoàng Cúc tiếp tục sống với bệnh bằng nếp sinh hoạt đã duy trì nhiều năm: ăn uống điều độ, tập luyện, nghỉ ngơi và kiểm tra sức khỏe định kỳ.
Nhưng ở tuổi xế chiều, một cú sốc khác lại ập đến: Bị lừa mất cả mấy căn nhà.
Người lừa bà, theo lời nữ nghệ sĩ, vốn là người quen. Từ làm quen, làm thân, rồi xưng hô như con ruột, người này tạo dựng hình ảnh làm ăn tử tế rồi khiến bà đặt niềm tin. Hoàng Cúc không muốn kể cụ thể chuyện này mà chỉ nói: “Số tiền nếu nói ra thì nhiều người choáng luôn.”
Bà sút liền 6 kg, cơ thể suy sụp, có lúc cảm thấy mình ốm nặng như muốn đột quỵ. Nhưng rồi bà vẫn tìm cách kéo mình ra khỏi cú sốc ấy.
“Tôi buồn tê tái. Ở tuổi này rồi mà vẫn bị người ta lừa mất số tiền lớn đến thế. Nhưng rồi tôi tự nhủ: Thôi, mình phải khỏe, không nghĩ nữa. Tôi uống thuốc ngủ, ngủ một giấc cho nhẹ đầu. Cứ coi đó là một kiếp nạn. Mình bị lừa, mất của thì nghĩ rằng người ta đã gánh kiếp nạn ấy thay cho mình, còn hơn mình phải chịu một căn bệnh nặng hơn.”
Nữ nghệ sĩ tin rằng người làm điều xấu rồi sẽ phải trả giá. Sớm muộn gì, họ cũng sa lưới pháp luật và khó tránh luật nhân quả. Bởi vậy, thay vì giữ mãi sự oán giận, bà chọn để mọi chuyện lại phía sau.
Sau những lần đứng rất gần ranh giới sinh tử, Hoàng Cúc càng không muốn dùng sức khỏe và phần đời còn lại để trả giá thêm cho những gì đã mất.
“Nỗi đau của mình hay của người khác, tôi cũng nghĩ đơn giản như một tai nạn thôi. Không chết là mừng rồi.”
Biến cố khiến kế hoạch ra mắt sách “Cúc Trường Ca” tập 2 bị trì hoãn. Sau khi hồi phục cả tinh thần lẫn thể lực, NSND Hoàng Cúc tự hứa sẽ đưa cuốn sách đến với độc giả trong năm nay. Với bà, thơ ca và văn chương vẫn là một phần khiến cuộc sống thêm ý nghĩa.
Nhìn lại những biến cố từng tưởng như khó lòng vượt qua, nữ nghệ sĩ chỉ nhẹ nhàng nói:
“Cái gì qua rồi thì cho qua, kể cả nỗi buồn, sự phản bội hay lừa lọc. Chẳng có gì thắng được thời gian cả.”
Hoặc