Phát hiện sinh vật có tuổi đời khó tin trên Trái đất
Trong tự nhiên, nhiều sinh vật sở hữu tuổi thọ đáng kinh ngạc, vượt xa giới hạn thông thường. Tuy nhiên, một phát hiện tại vùng biển Địa Trung Hải đã khiến giới khoa học đặc biệt chú ý bởi những dấu vết tồn tại qua khoảng thời gian khó tưởng tượng.
Câu chuyện bắt đầu từ một nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học PLOS ONE ngày 1/2/2012. Nhóm chuyên gia quốc tế do nhà khoa học Sophie Arnaud-Haond dẫn đầu đã tiến hành phân tích 1.544 mẫu thu thập tại 40 địa điểm thuộc vùng biển Địa Trung Hải.
Trong quá trình nghiên cứu, các chuyên gia nhận thấy điều bất thường: những mẫu được thu thập tại các địa điểm cách nhau nhiều kilômét lại có đặc điểm di truyền giống hệt nhau.
Đặc biệt, tại khu vực quanh đảo Formentera của Tây Ban Nha, các mẫu mang cùng kiểu gene được tìm thấy ở những vị trí cách nhau tới 15km. Đây là khoảng cách đáng chú ý đối với một sinh vật có tốc độ phát triển rất chậm.
Phát hiện đặt ra câu hỏi khiến giới nghiên cứu quan tâm: Làm thế nào những bộ phận xuất hiện cách xa nhau như vậy lại có thể mang cùng đặc điểm di truyền?
Thông qua dữ liệu thực địa và các mô hình tăng trưởng, nhóm chuyên gia nhận thấy chúng có thể thuộc cùng một dòng vô tính đã tồn tại qua thời gian dài.
Một kịch bản tính toán thậm chí đưa ra con số từ 80.000 đến 200.000 năm. Nếu xét theo giả định này, nguồn gốc của dòng sinh vật có thể bắt đầu từ thời kỳ mà Trái đất vẫn trải qua những biến động lớn của kỷ băng hà.
Tuy nhiên, điều đáng kinh ngạc không chỉ nằm ở tuổi đời được ước tính, mà còn ở danh tính thực sự của sinh vật này.
Sinh vật đặc biệt dưới đáy biển Tây Ban Nha
Sinh vật được nhắc tới chính là loài cỏ biển Posidonia oceanica, còn gọi là cỏ Neptune, phân bố tại Địa Trung Hải. Những mẫu di truyền giống nhau được phát hiện trong khu vực quanh các đảo Ibiza và Formentera của Tây Ban Nha.
Thoạt nhìn, chúng giống những thảm thực vật xanh bình thường dưới đáy biển, với những chiếc lá dài đung đưa theo dòng nước. Tuy nhiên, đằng sau hình dáng đơn giản ấy là một cơ chế sinh tồn đặc biệt.
Khác với rong biển, Posidonia oceanica là thực vật có hoa, sở hữu rễ, thân ngầm và lá. Chúng có thể sinh sản bằng hoa và hạt, đồng thời phát triển thông qua hình thức sinh sản sinh dưỡng.
Từ một cá thể ban đầu, hệ thống thân ngầm có thể lan rộng và tạo ra những chồi mới. Những chồi này tiếp tục sinh trưởng, giúp dòng vô tính mở rộng phạm vi phân bố mà không cần hình thành cá thể mới thông qua thụ tinh.
Qua thời gian, những phần thân ngầm cũ có thể chết đi hoặc tách rời, trong khi các phần mới tiếp tục tồn tại. Bởi vậy, những chồi cỏ cách nhau nhiều kilômét vẫn có thể mang cùng kiểu gene.
Cơ chế này cũng giải thích vì sao tuổi đời của chúng không thể được xác định đơn giản bằng cách quan sát một chiếc lá hay một thân cây riêng lẻ.
Đáng chú ý, theo UNESCO, các đồng cỏ biển quanh Ibiza là một phần quan trọng của Di sản thế giới Ibiza, Biodiversity and Culture. Chúng cung cấp môi trường sinh sống và sinh sản cho nhiều loài cá, động vật không xương sống, đồng thời góp phần bảo vệ hệ sinh thái ven bờ.
Thế nhưng, khả năng duy trì sự sống qua hàng nghìn năm chưa phải điều bí ẩn nhất mà giới khoa học muốn giải đáp.
Vì sao sinh vật này có thể đạt tuổi đời 200.000 năm?
Bí mật nằm ở sự khác biệt giữa tuổi thọ của một cơ thể riêng lẻ và tuổi đời của cả dòng vô tính.
Một chiếc lá cỏ biển không thể sống hàng trăm nghìn năm. Tuy nhiên, khi các chồi mới liên tục hình thành từ cùng một dòng di truyền, dòng vô tính ấy có thể được duy trì trong thời gian rất dài.
Theo nghiên cứu năm 2012, nếu giả định những dòng cỏ biển lan rộng liên tục nhờ quá trình sinh trưởng sinh dưỡng, tuổi đời tính toán của một số dòng có thể đạt 80.000–200.000 năm.
Dẫu vậy, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh đây là kịch bản khó xảy ra theo cách đơn giản như vậy. Nguyên nhân là mực nước biển từng thay đổi mạnh trong các thời kỳ băng hà, khiến một số khu vực hiện nằm dưới nước trước đây có thể từng là đất liền.
Vì thế, con số 200.000 năm chưa phải tuổi đời được xác nhận chắc chắn. Các nhà khoa học cũng xem xét khả năng những dòng vô tính lâu đời bị chia tách và sau đó mở rộng sang các khu vực khác khi mực nước biển dâng lên.
Dù còn những câu hỏi chưa có lời giải cuối cùng, phát hiện này vẫn cho thấy khả năng tồn tại phi thường của các dòng sinh vật sinh sản vô tính.
Đáng chú ý, đến năm 2026, loài cỏ biển đặc biệt này vẫn là đối tượng của nhiều chương trình bảo tồn tại Tây Ban Nha. Theo thông tin công bố ngày 2/10/2026 của tổ chức Bluewave Alliance, một dự án phục hồi hệ sinh thái biển tại quần đảo Balearic đã đạt cột mốc trồng lại 100.000 chồi cỏ biển Posidonia oceanica sau hơn 5 năm triển khai. Chương trình được thực hiện với sự hợp tác của Hiệp hội Vellmarí, nhằm khôi phục những thảm cỏ dưới đáy biển đang chịu sức ép từ các hoạt động của con người và biến đổi môi trường.
Điều đáng suy ngẫm là những thảm cỏ biển tưởng chừng bình thường dưới làn nước Địa Trung Hải có thể lưu giữ dấu vết của một quá trình sinh tồn kéo dài qua nhiều biến động lớn của Trái đất.
Theo PLOS ONE, PubMed, UNESCO World Heritage Centre
Hoặc