GS.TS.BS Phạm Cẩm Phương, Viện trưởng Viện Y học Hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, vừa trở thành bác sĩ Việt Nam đầu tiên đảm nhiệm vai trò Đại sứ của Oncidium Foundation.
Oncidium Foundation là tổ chức quốc tế thúc đẩy khả năng tiếp cận các phương pháp điều trị ung thư tiên tiến. Hiện nay, mạng lưới của Oncidium Foundation có hơn 140 đại sứ chuyên môn hoạt động tại 63 quốc gia, kết nối hơn 800 trung tâm điều trị Radioligand Therapy trên toàn cầu, đồng thời phối hợp với các chuyên gia, cơ sở y tế, doanh nghiệp dược chất phóng xạ và các tổ chức nghiên cứu nhằm thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực Y học hạt nhân.
Điều quan trọng không nằm ở 2 chữ “Đầu tiên”
Ngọc Minh: Khi biết mình trở thành bác sĩ Việt Nam đầu tiên được lựa chọn đảm nhiệm vai trò Đại sứ của Oncidium Foundation, PGS cảm thấy như thế nào?
PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương: Tôi thực sự cảm thấy rất vinh dự và xúc động khi nhận được sự tin tưởng này. Nhưng ngay sau niềm vui là cảm giác tôi phải có trách nhiệm nhiều hơn, bởi đây không chỉ là một dấu mốc cá nhân.
Điều khiến tôi trân trọng nhất là từ vị trí này, Việt Nam có thêm một tiếng nói và một cầu nối chính thức trong mạng lưới quốc tế đang thúc đẩy những tiến bộ của y học hạt nhân và radiotheranostics (liệu pháp chẩn đoán và điều trị kết hợp bằng phóng xạ).
Tôi hy vọng mình có thể góp phần đưa những kiến thức, kinh nghiệm và tiến bộ mới của thế giới đến gần hơn với các đồng nghiệp trong nước, đồng thời đưa những nỗ lực và thành tựu của y học Việt Nam đến với cộng đồng quốc tế.
Vì thế, với tôi, chữ “đầu tiên” không phải điều quan trọng nhất. Quan trọng hơn là mình có thể làm được gì từ cơ hội này và tạo ra giá trị gì cho người bệnh ung thư.
Ngọc Minh: PGS vừa chia sẻ rằng điều quan trọng không nằm ở chữ “đầu tiên”, mà ở những giá trị có thể tạo ra từ cơ hội này. PGS có thể nói rõ hơn?
PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương: Tôi nghĩ rằng một danh xưng, dù đáng trân trọng đến đâu, chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành những việc làm cụ thể. Vì vậy, tôi xem vai trò này trước hết là một trách nhiệm và một cơ hội để mình kết nối nhiều hơn, chia sẻ nhiều hơn và đóng góp nhiều hơn cho người bệnh cũng như các đồng nghiệp.
Ở góc độ chuyên môn, tôi kỳ vọng đây sẽ là thêm một nhịp cầu để cộng đồng quốc tế hiểu rõ hơn về năng lực, nhu cầu và những bước phát triển của y học hạt nhân – ung bướu tại Việt Nam. Đồng thời, tôi mong có thể mở ra thêm cơ hội để các chuyên gia Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chương trình đào tạo, trao đổi học thuật và hợp tác quốc tế.
Và sau tất cả những kết nối ấy, điều tôi mong muốn nhất vẫn rất giản dị: người bệnh ung thư ở Việt Nam có thể được tiếp cận sớm hơn, đúng hơn và công bằng hơn với những tiến bộ điều trị phù hợp.
Cơ hội cho bệnh nhân ung thư
Ngọc Minh: PGS kỳ vọng những kết nối và cơ hội mới sẽ mang lại thay đổi như thế nào cho bệnh nhân ung thư Việt Nam, nhất là trong tiếp cận tri thức, tiến bộ điều trị và hợp tác quốc tế?
PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương: Tôi kỳ vọng sẽ có ba nhóm cơ hội rõ ràng dành cho người bệnh.
Thứ nhất là cơ hội tiếp cận tri thức. Oncidium Foundation tập trung vào nâng cao nhận thức, giáo dục và thúc đẩy khả năng tiếp cận điều trị bằng dược chất phóng xạ nhắm trúng đích. Thông qua mạng lưới Đại sứ và các chuyên gia quốc tế, chúng ta có thể tăng cường các chương trình cập nhật kiến thức cho bác sĩ, điều dưỡng, dược sĩ, kỹ sư vật lý y khoa và cả người bệnh.
Thứ hai là cơ hội kết nối chuyên môn và hợp tác. Tôi mong có thể thúc đẩy các hoạt động hội thảo, đào tạo, trao đổi chuyên gia, xây dựng mạng lưới cơ sở điều trị, chia sẻ kinh nghiệm triển khai radiotheranostics, cũng như từng bước mở rộng hợp tác nghiên cứu.
Điều này đặc biệt quan trọng, bởi điều trị bằng dược chất phóng xạ không chỉ cần một bác sĩ giỏi mà cần cả một hệ sinh thái, từ chẩn đoán hình ảnh, y học hạt nhân, ung bướu, dược phóng xạ, vật lý y khoa, an toàn bức xạ, điều dưỡng đến quản lý chất lượng.
Thứ ba là cơ hội hướng tới tiếp cận công bằng hơn. Không phải mọi tiến bộ trên thế giới đều có thể được áp dụng ngay lập tức tại Việt Nam, nhưng chúng ta có thể từng bước rút ngắn khoảng cách bằng việc chuẩn hóa quy trình, đào tạo nhân lực, kết nối nguồn lực và xây dựng những chương trình hỗ trợ phù hợp.
Tôi mong vai trò Đại sứ sẽ giúp đưa những nhu cầu thực tế của người bệnh Việt Nam vào các cuộc đối thoại quốc tế, để sự hợp tác không chỉ dừng lại ở những trao đổi học thuật, mà từng bước tạo ra những giá trị có thể đo được đối với người bệnh.
Ngọc Minh: PGS vừa nhắc đến mong muốn đưa những nhu cầu thực tế của người bệnh Việt Nam vào các cuộc đối thoại quốc tế. Vậy nếu được nói lên những điều cấp thiết nhất của bệnh nhân ung thư Việt Nam, PGS muốn cộng đồng ung thư quốc tế lắng nghe điều gì?
PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương: Điều đầu tiên tôi muốn chuyển tải là nhu cầu được tiếp cận điều trị đúng thời điểm. Với nhiều người bệnh ung thư, khoảng cách giữa “trên thế giới đã có một phương pháp điều trị” và “người bệnh thực sự được tiếp cận phương pháp đó” vẫn còn khá xa. Khoảng cách ấy có thể đến từ nhiều nguyên nhân như chi phí, nguồn cung dược chất phóng xạ, cơ sở hạ tầng, nhân lực chuyên sâu, quy trình chuyển tuyến hay đơn giản là người bệnh chưa có đủ thông tin.
Điều thứ hai là nhu cầu được tiếp cận thông tin đáng tin cậy và dễ hiểu. Người bệnh và gia đình cần được giải thích rõ phương pháp nào phù hợp với mình, lợi ích và giới hạn ra sao, có những nguy cơ gì, chi phí thế nào và có thể điều trị ở đâu. Khi được cung cấp thông tin chuẩn xác và đúng cách, người bệnh sẽ có thêm cơ sở để hiểu bệnh, đồng hành với bác sĩ và tham gia tốt hơn vào quyết định điều trị của chính mình.
Điều thứ ba là xây dựng năng lực một cách bền vững. Chúng tôi mong cộng đồng quốc tế tăng cường các chương trình đào tạo “train-the-trainer”, chuyển giao quy trình, hỗ trợ xây dựng đội ngũ đa chuyên khoa, thúc đẩy nghiên cứu và chia sẻ dữ liệu. Việt Nam không chỉ cần tiếp nhận một kỹ thuật mới, mà quan trọng hơn là phải có đủ năng lực để triển khai kỹ thuật đó một cách an toàn, chất lượng và lâu dài.
Và cuối cùng là câu chuyện về công bằng trong tiếp cận điều trị. Tôi nghĩ một tiến bộ y học chỉ thực sự có ý nghĩa khi người bệnh có cơ hội tiếp cận dựa trên chỉ định chuyên môn, chứ không bị giới hạn quá nhiều bởi nơi mình sống hay khả năng tài chính.
Đây cũng là tinh thần rất gần với sứ mệnh của Oncidium Foundation và là điều tôi mong muốn được cùng các đồng nghiệp quốc tế thúc đẩy trong thời gian tới.
Ngọc Minh: Từ những nhu cầu rất cụ thể mà PGS vừa chia sẻ, trong 3–5 năm tới, PGS mong muốn vai trò Đại sứ sẽ tạo ra những thay đổi nào có thể nhìn thấy và cảm nhận rõ trong thực tế điều trị ung thư tại Việt Nam?
PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương: Trong 3–5 năm tới, điều tôi mong muốn nhất là nhìn thấy những kết quả cụ thể cho người bệnh, thay vì vai trò Đại sứ chỉ dừng lại ở những hoạt động mang tính biểu tượng.
Trước hết, tôi kỳ vọng nhận thức về radiotheranostics và điều trị bằng dược chất phóng xạ sẽ được nâng lên rõ rệt, cả trong giới chuyên môn và cộng đồng người bệnh. Khi đó, những người bệnh phù hợp có thể được nhận diện và chuyển đến đúng cơ sở sớm hơn, để không bỏ lỡ “cửa sổ” điều trị.
Tiếp theo, tôi mong muốn hình thành được một mạng lưới chuyên môn trong nước có sự kết nối chặt chẽ với quốc tế. Các trung tâm có thể cùng chia sẻ quy trình, đào tạo, hội chẩn, dữ liệu và kinh nghiệm thực hành. Song song với đó là những chương trình đào tạo chuyên sâu cho thế hệ bác sĩ, kỹ sư vật lý y khoa, dược sĩ và điều dưỡng trẻ, để Việt Nam từng bước có một nguồn nhân lực đủ mạnh cho sự phát triển lâu dài của lĩnh vực này.
Nhưng về phía người bệnh, thay đổi mà tôi mong chờ nhất có lẽ là hành trình tiếp cận điều trị trở nên rõ ràng hơn, thuận lợi hơn và công bằng hơn. Người bệnh biết mình có những lựa chọn nào, cần tìm đến đâu, được đánh giá theo tiêu chuẩn nào và có những cơ chế hỗ trợ nào.
Nếu trong vài năm tới, chúng ta có thể từng bước rút ngắn khoảng cách từ kiến thức đến thực hành, từ một vài trung tâm lớn đến một mạng lưới rộng hơn, và từ những tiến bộ của thế giới đến lợi ích thực tế của người bệnh Việt Nam, thì với tôi, đó sẽ là thước đo ý nghĩa nhất cho vai trò Đại sứ.
Ngọc Minh: Khép lại cuộc trò chuyện ở một dấu mốc đặc biệt, PGS muốn nhắn gửi điều gì đến những bệnh nhân ung thư đang tìm kiếm hy vọng, những gia đình đang đồng hành cùng người bệnh và các đồng nghiệp trên hành trình đưa những tiến bộ mới đến gần hơn với người Việt?
PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương: Với người bệnh và gia đình, tôi muốn nói rằng y học ung thư đang thay đổi rất nhanh và ngày càng có thêm nhiều lựa chọn điều trị mới. Đó là điều đáng để chúng ta hy vọng. Nhưng bên cạnh hy vọng, điều quan trọng là mỗi quyết định điều trị cần dựa trên bằng chứng khoa học, đúng chỉ định và được thảo luận với đội ngũ chuyên môn phù hợp.
Xin đừng để những thông tin thiếu kiểm chứng làm mình mất đi thời gian và cơ hội điều trị quý giá. Trong ung thư, đôi khi thời gian cũng là một phần rất quan trọng của cơ hội điều trị.
Với các đồng nghiệp, tôi mong chúng ta tiếp tục giữ tinh thần học hỏi, hợp tác và chia sẻ. Những tiến bộ như radiotheranostics sẽ khó có thể phát huy tối đa nếu chỉ nằm trong một chuyên ngành, một cơ sở hay gắn với một cá nhân. Chúng ta cần cùng làm việc như một đội ngũ, để tri thức được chia sẻ và lan tỏa rộng hơn.
Còn với bản thân tôi, vai trò Đại sứ trước hết là một cam kết. Tôi sẽ cố gắng làm tốt hơn vai trò cầu nối giữa người bệnh Việt Nam, cộng đồng chuyên môn trong nước và mạng lưới quốc tế.
Tôi hy vọng rằng, sau mỗi kết nối mới, mỗi chương trình đào tạo, mỗi hợp tác khoa học, điều cuối cùng quay trở lại với người bệnh sẽ không chỉ là những kiến thức hay con số, mà là một giá trị rất cụ thể: giúp người bệnh hiểu đúng hơn, được chăm sóc tốt hơn và có thêm cơ hội tiếp cận những phương pháp điều trị phù hợp.
Cảm ơn PGS, chúc PGS trên cương vị mới sẽ gặt hái được nhiều thành công hơn nữa!
Hoặc