Vì sao bạn không thể cử động từng ngón chân riêng lẻ như ngón tay?

Nếu từng quan sát tinh tinh trong sở thú, nhiều người sẽ không khỏi ngạc nhiên khi thấy chúng dùng chân linh hoạt chẳng khác gì tay . Chúng có thể dùng các ngón chân để nhặt thức ăn, cầm đồ chơi, thậm chí giữ chặt vật nhỏ một cách khéo léo. Trong khi đó, con người dù cố gắng đến đâu cũng rất khó, thậm chí gần như không thể, cử động từng ngón chân một cách độc lập , như cách ta làm với các ngón tay.

Theo các nhà nhân học sinh học, câu trả lời không nằm ở “độ khéo” của từng người, mà bắt nguồn từ quá trình tiến hóa, cấu trúc cơ - xương - gân và cả cách não bộ phân bổ quyền điều khiển vận động .

Sự khác biệt bắt đầu từ tiến hóa

Con người và tinh tinh có quan hệ di truyền rất gần, chia sẻ tới 98,8% ADN . Tổ tiên xa xưa của chúng ta từng di chuyển khá giống tinh tinh ngày nay, sử dụng cả tay lẫn chân để leo trèo và nắm giữ. Khi đó, ngón chân đóng vai trò như một “bàn tay phụ” , có thể co duỗi, bám và cầm nắm linh hoạt.

Tuy nhiên, theo thời gian, dòng tiến hóa của loài người rẽ sang một hướng khác: đi thẳng bằng hai chân . Việc đứng thẳng và di chuyển bằng hai chi dưới đòi hỏi bàn chân phải ổn định, chịu lực tốt và giữ thăng bằng hiệu quả. Trong bối cảnh đó, khả năng cử động độc lập từng ngón chân không còn là ưu tiên sinh tồn .

Ngược lại, đôi tay lại trở thành công cụ chính để sử dụng đồ vật, chế tạo công cụ, viết, vẽ, chơi nhạc cụ. Dần dần, các ngón tay được “đầu tư” nhiều hơn về mặt giải phẫu và thần kinh, trong khi bàn chân được “tối ưu hóa” cho việc nâng đỡ và di chuyển.

Nói cách khác, tay và chân của con người tiến hóa cho hai nhiệm vụ hoàn toàn khác nhau .

Cơ bắp quyết định khả năng vận động

Về mặt cấu trúc, bàn tay và bàn chân nhìn qua khá giống nhau: đều có 5 ngón, được điều khiển bởi cơ và gân. Nhưng khi đi sâu vào chi tiết, sự khác biệt trở nên rất rõ.

Bàn chân người có khoảng 29 cơ , chủ yếu phục vụ các động tác như nhón chân, nâng mũi chân khi bước đi, lật bàn chân vào trong hoặc ra ngoài để giữ thăng bằng trên địa hình gồ ghề.

Hầu hết các cơ này không dành riêng cho từng ngón chân , mà hoạt động theo nhóm, ưu tiên sự ổn định hơn là chuyển động tinh vi.

Ngón chân cái là ngoại lệ hiếm hoi. Nó có vai trò quan trọng trong việc đẩy cơ thể về phía trước khi đi bộ , nên được “ưu ái” thêm một số cơ riêng. Nhưng bốn ngón còn lại dùng chung hệ cơ , chủ yếu xuất phát từ lòng bàn chân và bắp chân. Vì vậy, chúng có thể cử động cùng lúc, nhưng khó hoạt động độc lập .

Ngược lại, bàn tay có tới 34 cơ , với 6 nhóm cơ chính tham gia điều khiển các ngón. Các cơ này phần lớn nằm ở cẳng tay, nối với ngón tay qua hệ thống gân dài, cho phép tạo ra những chuyển động nhỏ, chính xác và có kiểm soát cao . Ngón cái và ngón út thậm chí còn có thêm cơ riêng để tăng khả năng cầm nắm.

Đây là lý do vì sao chúng ta có thể viết chữ, gõ bàn phím hay chơi đàn, nhưng lại không thể “múa” từng ngón chân theo ý muốn.

Não bộ cũng “phân biệt đối xử”

Không chỉ cơ bắp, não bộ cũng góp phần quan trọng. Vùng vỏ não vận động (motor cortex) là nơi gửi tín hiệu điều khiển chuyển động đến các bộ phận cơ thể. Các nghiên cứu cho thấy, não dành nhiều neuron hơn đáng kể để kiểm soát ngón tay so với ngón chân .

Điều đó có nghĩa là: Ngón tay nhận được chỉ dẫn chi tiết và tinh vi hơn . Ngón chân chỉ nhận các mệnh lệnh vận động tương đối đơn giản, mang tính phối hợp nhóm.

Chính sự phân bổ “quyền lực” này khiến việc điều khiển từng ngón chân riêng lẻ trở nên rất khó, dù về mặt lý thuyết, chúng vẫn có khả năng cử động.

Không phải khiếm khuyết, mà là sự đánh đổi

Việc con người không thể dùng chân linh hoạt như tinh tinh không phải là một điểm yếu , mà là kết quả của một quá trình đánh đổi thông minh trong tiến hóa. Chúng ta mất đi khả năng cầm nắm bằng chân, nhưng đổi lại là: Dáng đi thẳng, tiết kiệm năng lượng. Đôi tay cực kỳ khéo léo, mở đường cho văn hóa, công nghệ và sáng tạo.

Vì vậy, dù không thể nhặt đồ bằng ngón chân như tinh tinh, con người vẫn hiểu rõ vì sao mình lại được “thiết kế” như vậy, để đi xa hơn, làm được nhiều hơn, theo cách rất riêng của loài người .

Nguồn và ảnh: Live Science