Có một câu hỏi nghe qua tưởng đơn giản nhưng lại khiến nhiều người trưởng thành phải im lặng: Nếu ngày mai mất việc, bạn sẽ sống thế nào? Không chỉ là chuyện tiền nhà, tiền điện, tiền học của con hay những hóa đơn đến hạn. Điều đáng sợ hơn là sau nhiều năm dành phần lớn cuộc đời cho công việc, một người bỗng không còn biết mình là ai khi không có chức danh, đồng nghiệp và mức lương quen thuộc.
Đó cũng là câu chuyện được đặt ra trong bộ phim Hàn Quốc Khả thể của tình yêu của đạo diễn Lee Chang Dong, một tác phẩm lấy bối cảnh cuộc đình công thất bại của những công nhân nhà máy để nói về những vết thương âm thầm của người trưởng thành.
Đi làm cả đời, đến khi mất việc mới nhận ra mình đã đặt toàn bộ giá trị bản thân vào đồng lương
Trong phim, nhân vật Ho Seok (Sol Kyung Gu thủ vai) từng là một công nhân có công việc và cuộc sống ổn định. Anh có gia đình, có những người đồng nghiệp thân thiết và từng tin rằng chỉ cần chăm chỉ làm việc, cuộc sống rồi sẽ tốt đẹp hơn.
Nhưng một cuộc đình công thất bại đã thay đổi tất cả.
Sau khi mất việc, Ho Seok trở nên trầm lặng, dễ nổi nóng và ngày càng thu mình. Anh không còn là người đàn ông hoạt bát, tự tin như trước. Ngay cả sự quan tâm của vợ đôi khi cũng khiến anh khó chịu, bởi những câu hỏi tưởng chừng bình thường lại chạm vào cảm giác bất lực mà anh đang cố che giấu. Đáng nói, những thay đổi ấy không chỉ đến từ áp lực kinh tế. Với Ho Seok, công việc từng là cách anh khẳng định vai trò của mình trong gia đình. Khi không còn khả năng kiếm tiền như trước, anh dần đánh mất cảm giác được công nhận và cả niềm tin vào chính mình.
Câu chuyện này không hề xa lạ với đời sống hiện đại.
Có những người đàn ông dành cả tuổi trẻ để làm việc, quen với việc trở thành trụ cột tài chính của gia đình. Họ có thể chịu đựng áp lực, tăng ca, làm thêm giờ, nhưng lại không biết phải đối diện thế nào khi một ngày không còn được công ty cần đến.
Phụ nữ cũng có thể trải qua cảm giác tương tự, đặc biệt là những người từng có sự nghiệp riêng nhưng phải tạm dừng công việc vì sinh con, chăm sóc gia đình hoặc những biến cố bất ngờ. Khi đã quen đánh giá bản thân bằng khả năng kiếm tiền, một giai đoạn không có thu nhập rất dễ khiến người ta cảm thấy mình đang trở thành gánh nặng.
Nhưng liệu một người có thực sự trở nên vô giá trị chỉ vì không còn đi làm?
Đó chính là điều bộ phim khiến người xem phải suy nghĩ. Công việc có thể là một phần quan trọng của cuộc sống, nhưng nếu để nó trở thành thước đo duy nhất cho giá trị bản thân, con người sẽ rất dễ sụp đổ khi biến cố xảy ra.
Người giàu có thể chọn sống chậm, người nghèo đôi khi còn chẳng có quyền được nghỉ ngơi
Một trong những chi tiết đáng suy ngẫm nhất của bộ phim nằm ở mối quan hệ giữa Mi Ok (Jeon Do Yeon thủ vai) và nữ đạo diễn Ye Ji (Cho Yeo Jeong thủ vai).
Mi Ok xuất thân nghèo khó, luôn phải đối diện áp lực cơm áo. Trong khi đó, Ye Ji sinh ra trong gia đình giàu có, có điều kiện theo đuổi công việc sáng tạo và muốn thực hiện bộ phim tài liệu về cuộc sống của những công nhân mất việc.
Hai người dần trở nên thân thiết, cùng trò chuyện và chia sẻ những câu chuyện đời thường. Nhưng ngay cả khi có thể ngồi cạnh nhau như những người bạn, khoảng cách giữa cuộc sống của họ vẫn luôn tồn tại. Với Ye Ji, việc tìm hiểu đời sống công nhân là một dự án. Cô có thể bước vào thế giới ấy, ghi lại những câu chuyện và trở về cuộc sống của mình sau khi công việc kết thúc. Nhưng với Mi Ok, những khó khăn được ghi lại trước ống kính chính là cuộc sống mà cô phải đối diện mỗi ngày.
Một bên có quyền lựa chọn. Một bên phải tìm cách tồn tại.
Sự khác biệt ấy gợi ra một nghịch lý rất quen thuộc: Không phải ai cũng có điều kiện để bắt đầu lại, dù chúng ta vẫn thường nghe những lời khuyên như nghỉ việc nếu không hạnh phúc, đi du lịch để chữa lành hay dành vài tháng khám phá bản thân. Với người có tiền tiết kiệm, nghỉ việc đôi khi là cơ hội để thay đổi. Nhưng với người đang trả góp nhà, nuôi con nhỏ hoặc phải gửi tiền về cho cha mẹ, quyết định ấy có thể kéo theo hàng loạt khó khăn.
Ngay cả việc nghỉ ngơi cũng cần điều kiện.
Không ít người muốn sống chậm lại nhưng chẳng thể dừng làm việc. Họ không thiếu mong muốn thay đổi, chỉ thiếu một khoảng an toàn đủ lớn để chấp nhận rủi ro. Vì vậy, khi nhìn vào cuộc sống của người khác, đôi khi điều cần thiết không phải là khuyên họ cố gắng hơn, mà là hiểu rằng mỗi người có một xuất phát điểm và những giới hạn rất khác nhau.
Có những người càng khó khăn càng dễ tổn thương người thân nhất
Sau khi thất nghiệp, Ho Seok không chỉ đánh mất sự tự tin mà còn dần trở nên khó gần với chính người vợ của mình. Anh im lặng, cáu gắt và né tránh những cuộc trò chuyện liên quan đến quá khứ. Trong khi đó, Mi Ok cũng phải đối diện với những áp lực riêng, từ tài chính đến cảm xúc của người chồng đang gặp khủng hoảng.
Đây là một trong những vấn đề rất thật của nhiều gia đình.
Khi cuộc sống bên ngoài gặp biến cố, người ta thường mang những cảm xúc tiêu cực về nhà. Có người bị sếp mắng thì nổi nóng với vợ, có người thất nghiệp lại trở nên nhạy cảm trước những câu hỏi của chồng. Không phải vì người thân đã làm điều gì sai, mà bởi họ đang ở quá gần những tổn thương chưa được giải quyết.
Tất nhiên, áp lực không phải lý do để biện minh cho việc trút giận lên người khác. Nhưng hiểu nguyên nhân của những thay đổi ấy có thể giúp các thành viên trong gia đình tìm cách đối diện vấn đề thay vì chỉ tiếp tục trách móc nhau.
Trong phim, Ho Seok cuối cùng cũng bày tỏ mong muốn được điều trị tâm lý. Đó không phải một bước ngoặt hào nhoáng, nhưng lại là chi tiết đáng chú ý. Bởi với nhiều người trưởng thành, thừa nhận mình không ổn còn khó hơn việc cố gắng tỏ ra mạnh mẽ. Họ quen làm chỗ dựa cho người khác, quen giải quyết vấn đề và hiếm khi cho phép bản thân yếu đuối. Đến khi thực sự cần giúp đỡ, họ lại không biết phải mở lời như thế nào.
Có lẽ, một trong những điều quan trọng nhất mà người trưởng thành cần học là hiểu rằng không phải lúc nào mình cũng có thể tự giải quyết mọi chuyện. Và đôi khi, biết tìm kiếm sự giúp đỡ mới chính là biểu hiện của bản lĩnh.
Càng lớn tuổi càng thấm: Đừng đặt toàn bộ cuộc đời vào một thứ có thể biến mất bất cứ lúc nào
Bộ phim còn kể về những công nhân từng sát cánh trong cuộc đình công, tin tưởng rằng sự đoàn kết sẽ giúp họ bảo vệ công việc. Thế nhưng, khi phải đối diện nguy hiểm, không phải ai cũng đủ can đảm giữ lời hứa.
Điều khiến Ho Seok đau lòng không chỉ là thất bại, mà còn là cảm giác bị những người từng thân thiết bỏ lại phía sau. Ở một góc độ nào đó, đây cũng là bài học về những điều con người không thể kiểm soát.
Bạn có thể dành nhiều năm cống hiến cho công ty nhưng không bảo đảm mình sẽ không bị cắt giảm nhân sự. Có thể hết lòng với đồng nghiệp nhưng không chắc họ sẽ luôn đứng về phía mình. Có thể làm việc chăm chỉ, sống tử tế nhưng vẫn gặp những biến cố không mong muốn.
Đó không phải lý do để sống bi quan hay ngừng cố gắng. Ngược lại, nó nhắc chúng ta đừng đặt toàn bộ cảm giác an toàn vào một công việc, một mức thu nhập hay một mối quan hệ duy nhất.
Nếu có thể, hãy xây dựng một khoản dự phòng tài chính, duy trì những kỹ năng có thể sử dụng ở nhiều môi trường và giữ gìn các mối quan hệ bên ngoài công sở. Quan trọng không kém là dành thời gian cho gia đình, sở thích và những điều khiến bản thân cảm thấy cuộc sống có ý nghĩa.
Bởi khi một công việc kết thúc, điều còn lại không nên chỉ là khoảng trống.
Ở những năm tháng tuổi trẻ, nhiều người sẵn sàng đánh đổi sức khỏe, thời gian và các mối quan hệ để theo đuổi sự nghiệp. Đến tuổi trung niên, họ mới nhận ra rằng một cuộc sống ổn định không đơn giản là có công việc tốt, mà còn là có khả năng đứng dậy khi công việc ấy không còn.
Trong cảnh cuối, Mi Ok và Ho Seok ngồi bên nhau, uống rượu và lặng lẽ ngắm trăng. Những dự định cũ không thành hiện thực, những tổn thương cũng chưa hoàn toàn biến mất. Nhưng cuộc sống vẫn tiếp diễn. Đó có lẽ là điều khiến câu chuyện trở nên ám ảnh: Không phải mất mát nào cũng được bù đắp, và không phải người chăm chỉ nào cũng nhận được phần thưởng xứng đáng.
Nhưng mất việc không có nghĩa là mất đi giá trị của một con người. Một người có thể không còn chức danh, không còn mức lương từng khiến mình tự hào, nhưng vẫn xứng đáng được yêu thương, tôn trọng và có cơ hội bắt đầu lại.
Sau cùng, điều đáng sợ nhất không phải là có một giai đoạn thất nghiệp. Mà là suốt nhiều năm, chúng ta đã quên xây dựng một cuộc đời đủ rộng để bản thân vẫn có thể sống tiếp, ngay cả khi công việc không còn.
Hoặc