Trong cuộc sống của một đứa trẻ, điểm số là thứ người lớn rất dễ nhìn thấy. Một bài kiểm tra được 9 hay 10 điểm, một kỳ thi đạt kết quả tốt, một lần đứng trong nhóm đầu của lớp đều có thể trở thành chủ đề quen thuộc trong những cuộc trò chuyện giữa cha mẹ và con cái. Tuy nhiên, phía sau những con số ấy còn là rất nhiều điều khác mà một đứa trẻ đang trải qua mỗi ngày, ví dụ như hôm nay con có vui không, có gặp chuyện gì ở trường, có mâu thuẫn với bạn bè, có cảm thấy bị bỏ rơi hay tổn thương bởi lời nói, hành động của ai đó hay không...
Mới đây, trang Thông tin Chính phủ chia sẻ một thông điệp đáng chú ý về cách cha mẹ quan tâm đến con. Theo đó, người lớn không nên chỉ dừng lại ở câu hỏi “Hôm nay con được mấy điểm?”, mà cần hỏi thêm: “Hôm nay con có vui không?”, “Con có chuyện gì với bạn không?”, “Có ai làm con tổn thương không?” và cả một câu hỏi ở chiều ngược lại: “Hôm nay con có làm ai buồn không?”.
Cách đặt vấn đề này hướng sự chú ý của cha mẹ ra khỏi thành tích học tập đơn thuần để nhìn vào đời sống tinh thần và các mối quan hệ của trẻ. Một đứa trẻ có thể đạt điểm cao nhưng vẫn đang gặp vấn đề với bạn bè, chịu áp lực ở trường hoặc mang trong lòng một chuyện mà chưa biết cách chia sẻ với cha mẹ. Ngược lại, trẻ cũng có thể vô tình nói hoặc làm điều khiến một người bạn buồn mà chính bản thân chưa nhận ra mức độ ảnh hưởng của hành động đó.
Mới đây, trang Thông tin Chính phủ chia sẻ một thông điệp đáng chú ý về cách cha mẹ quan tâm đến con (Ảnh chụp màn hình)
Vì vậy, việc hỏi con “Hôm nay con có vui không?” không đơn giản chỉ là hỏi về tâm trạng trong ngày. Đây có thể là một cách để cha mẹ mở ra cuộc trò chuyện về những điều đang diễn ra trong cuộc sống của con. Khi được hỏi một cách bình tĩnh và thực sự lắng nghe, trẻ có thêm cơ hội kể về một tiết học không như ý, một cuộc tranh luận với bạn, một lời nhận xét khiến mình khó chịu hay đơn giản là một chuyện rất nhỏ nhưng lại khiến con suy nghĩ cả ngày.
Câu hỏi “Con có chuyện gì với bạn không?” cũng quan trọng không kém. Khi bước vào môi trường học tập, trẻ phải xây dựng và duy trì nhiều mối quan hệ khác nhau. Các em có thể thân thiết với một nhóm bạn, xảy ra bất đồng với một người bạn khác hoặc có lúc cảm thấy mình không được hòa nhập. Những chuyện tưởng như nhỏ với người lớn đôi khi lại có ý nghĩa rất lớn đối với trẻ, nhất là khi các em chưa có đủ kỹ năng để giải quyết xung đột hoặc diễn đạt cảm xúc của mình.
Đáng chú ý, bài đăng không chỉ đặt vấn đề ở việc bảo vệ trẻ khỏi tổn thương mà còn đặt thêm một câu hỏi theo chiều ngược lại: “Hôm nay con có làm ai buồn không?”. Điều này khiến câu chuyện về giáo dục trẻ không dừng ở việc cha mẹ phải bảo vệ con, mà còn hướng đến việc giúp trẻ hiểu trách nhiệm của mình trong các mối quan hệ.
Một đứa trẻ cần biết mình có quyền được tôn trọng, nhưng đồng thời cũng cần hiểu rằng những người xung quanh cũng có cảm xúc và giới hạn riêng (Ảnh minh hoạ)
Một đứa trẻ cần biết mình có quyền được tôn trọng, nhưng đồng thời cũng cần hiểu rằng những người xung quanh cũng có cảm xúc và giới hạn riêng. Một câu nói trêu chọc, một lần cố tình loại bạn khỏi nhóm, một hành động khiến người khác xấu hổ trước tập thể hay việc vô tình làm tổn thương bạn bè đều là những điều trẻ cần được hướng dẫn để nhận biết và điều chỉnh.
Từ câu chuyện đó, Thông tin Chính phủ đưa ra một thông điệp rộng hơn về cách hình thành sự tử tế ở trẻ. Bài đăng viết: “Chúng ta không thể xây dựng một thế hệ trẻ tử tế bằng cách chỉ yêu cầu các em phải tử tế.” Thay vào đó, “người lớn phải tạo ra một môi trường mà ở đó sự tử tế được nhìn thấy, được tôn trọng và được thực hành mỗi ngày”.
Những câu hỏi được đặt ra trong bài đăng nhận được nhiều sự đồng tình, đặc biệt xoay quanh việc cha mẹ cần quan tâm đến con theo cách rộng hơn thay vì chỉ tập trung vào thành tích học tập:
- Nhiều khi bố mẹ hỏi con cả ngày chỉ xoay quanh học hành. Hôm nay được mấy điểm, bài này làm được không, đứng thứ mấy… nhưng lại chẳng biết hôm nay con ở lớp có chuyện gì vui hay buồn.
- Điểm số nhìn thấy được nên bố mẹ dễ quan tâm, còn cảm xúc của con thì phải hỏi mới biết. Có những đứa trẻ vẫn đi học, vẫn làm bài, vẫn điểm cao nhưng bên trong đang có rất nhiều chuyện.
- Muốn con tử tế thì người lớn cũng phải tử tế trước, trẻ con nhìn cách người lớn cư xử nhiều hơn là nghe những bài giảng dài. Nói con phải biết yêu thương người khác thì dễ, tạo ra môi trường để con thực sự thấy người lớn cũng làm như vậy mới khó.
- Có một giai đoạn con mình đi học về rất ít nói. Hỏi điểm thì vẫn trả lời bình thường, hỏi bài vở cũng bình thường, nhưng đến lúc hỏi ‘hôm nay ở lớp có chuyện gì làm con không vui không?’ thì mới bắt đầu kể. Đôi khi chỉ cần đổi cách hỏi là con mở lòng hơn rất nhiều.
- Cha mẹ cũng nên cẩn thận chuyện hỏi han để không biến thành tra khảo. “Hôm nay có chuyện gì không?” khác hoàn toàn với kiểu hỏi dồn “Ai làm gì con? Tại sao? Con làm gì? Bạn nào?” khiến trẻ càng không muốn nói.
Thực tế, nếu người lớn yêu cầu trẻ không được chế giễu người khác nhưng lại thường xuyên dùng những lời nhận xét ngoại hình để trêu chọc một ai đó; yêu cầu con phải biết lắng nghe nhưng bản thân lại liên tục ngắt lời trẻ; yêu cầu con biết xin lỗi nhưng khi mắc lỗi lại tìm lý do để biện minh, thông điệp mà trẻ nhận được có thể rất khác với những gì người lớn đang nói.
Sự tử tế không chỉ nằm trong những bài học được dạy bằng lời. Nó có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ trong sinh hoạt hàng ngày: biết nói cảm ơn khi được giúp đỡ, biết xin lỗi khi làm phiền người khác, biết hỏi thăm khi thấy bạn buồn, biết dừng lại khi nhận ra một câu nói của mình khiến người khác khó chịu và biết bảo vệ người khác khi chứng kiến một hành vi bắt nạt.
Khi cha mẹ chủ động hỏi về những chuyện ngoài điểm số, trẻ cũng có thể cảm nhận rằng giá trị của mình không chỉ nằm ở thành tích học tập (Ảnh minh hoạ)
Đồng thời, việc cha mẹ quan tâm đến cảm xúc của con cũng không đồng nghĩa với việc mọi hành vi của trẻ đều được bỏ qua. Ngược lại, một cuộc trò chuyện cởi mở có thể giúp cha mẹ hiểu nguyên nhân phía sau hành vi của con, từ đó cùng con phân biệt điều gì là cảm xúc có thể chấp nhận và điều gì là hành động cần thay đổi. Trẻ có thể được phép tức giận, buồn bã hay thất vọng, nhưng vẫn cần học cách thể hiện những cảm xúc ấy mà không làm tổn thương người khác.
Quan trọng hơn, khi cha mẹ chủ động hỏi về những chuyện ngoài điểm số, trẻ cũng có thể cảm nhận rằng giá trị của mình không chỉ nằm ở thành tích học tập. Một ngày con được điểm thấp không nhất thiết phải trở thành một ngày tồi tệ nếu con có thể nói với cha mẹ về điều mình chưa làm tốt, cùng nhìn lại nguyên nhân và tìm cách cải thiện. Tương tự, một ngày con đạt điểm cao cũng không nên khiến mọi vấn đề khác bị bỏ qua.
Hoặc